اندرو انگلند: این مساله البته یک تصمیم سیاسی است؟
عراقچی: اراده وجود دارد. این حق ما است. این تنها دستاورد ما است. در این مورد سرمایهگذاری سنگینی انجام دادهایم. هزینههای فراوانی پرداختهایم. رنج تحریمها را متحمل شدهایم. رنج ترور دانشمندانمان را تحمل کرده ایم. به مدت ۱۲ روز جنگیدیم و بیش از هزار نفر جان خود را از دست دادهاند. لذا ما نمیتوانیم از این حق صرف نظر کنیم.
اندرو انگلند: ظرف چه بازه زمانی میتوانید فعالیت های هسته ای خود را از سر بگیرید؟ ظرف چند هفته یا چند ماه؟
عراقچی: ما حق ازسرگیری برنامه غنیسازی خود را محفوظ میدانیم. زمان و چگونگی آن به شرایط بستگی دارد. اما آمریکا باید درک کند با بمباران نمیتواند فناوری را نابود کند. از راه مذاکره میتوان به توافقی رسید که هر دو طرف راضی باشند. اگر نگرانی اصلی آمریکا این است که ایران هرگز سلاح هستهای نداشته باشد، این قابل دستیابی است؛ چون مطمئنیم برنامه ما صلحآمیز است و مشکلی نداریم این اطمینان را با دیگران سهیم شویم.
اندرو انگلند: آیا هنوز ۴۰۸ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد غنی شده را دارید؟
عراقچی: نمیدانم.
اندرو انگلند: مطمئناً میدانید.
عراقچی: نه، صادقانه نمیدانم؛ چون در مکانهایی بودهاند که بمباران شدهاند.
اندرو انگلند: پس هنگام بمباران آنجا بودند؟
عراقچی: اطلاعات دقیقی ندارم، رقم دقیقی ندارم، اما بهطورکلی میدانم در تأسیساتی بودهاند که بمباران شدهاند.
اندرو انگلند: اصفهان، نطنز و فردو؟
عراقچی: بله و سازمان انرژی اتمی ایران در حال ارزیابی شرایط است. البته این کار بسیار سخت است. نزدیک شدن به این تأسیسات آسیبدیده بسیار سخت میباشد.
اندرو انگلند: فرض این است که ایران پیش از حملات به تأسیسات هسته ای—بهویژه فردو و اصفهان—۴۰۸ کیلوگرم را منتقل کرده و شما به گروسی گفتید ما برای حفاظت از تأسیساتمان تدابیر ویژهای اتخاذ خواهیم کرد.
عراقچی: نه، به گروسی نوشتم به دلیل تهدیدها علیه تأسیسات هستهای و مواد هستهای باید تدابیر ویژهای اتخاذ کنیم. نگفتم اتخاذ کردهایم یا اینکه چه زمانی اتخاذ خواهیم کرد. گفتم طبیعی است برای حفاظت از مواد، دانشمندان و تأسیساتمان تدبیر ویژهای بیندیشیم. بعد، ناگهان در حین مذاکره با آمریکا، اسرائیلیها تصمیم گرفتند به ما حمله کنند. من مسئول سازمان انرژی اتمی نیستم.
اندرو انگلند: اما شما مذاکرهکننده ارشد هستهای هستید!
عراقچی: بله، ولی مسئول فنی برنامه هستهای ایران نیستم و پس از بمباران اطلاعات دقیقی ندارم. می دانم خسارات به تأسیسات هستهای شدید است و میدانم مواد هستهای ما در مکانهایی بودهاند که موردحمله قرار گرفتهاند.
اندرو انگلند: سرویسهای اطلاعاتی غرب هم معتقدند بخشی از ذخیره و نه همه آن حفظ شده و حمله نظامی همه آن را نابود نکرده و توان غنیسازی ایران باقی است.
عراقچی: شاید نه بهاندازه گذشته. هرچند سانتریفیوژهای پیشرفته زیادی در فردو و نطنز از دست رفته، اما ما هنوز میتوانیم غنیسازی کنیم، ما پس از حملات همچنان ظرفیت غنیسازی اورانیوم را داریم.
اندرو انگلند: هنوز توانایی آن را دارید؟!
عراقچی: بله، زیرا دانش تئوری و عملی آن را داریم.
اندرو انگلند: شما هنوز مواد و فناوری آن یعنی سانتریفیوژهای پیشرفته برای غنیسازی دارید؟
عراقچی: پیش از حملات همهچیز داشتیم. ساختمانها دوباره ساخته و ماشینها جایگزین میشوند زیرا فناوری آن وجود دارد؛ ما دانشمندان و تکنسینهای فراوانی داریم که در تأسیساتمان مشغول به فعالیت بودند و همانطور که گفتم ما توانایی انجام این کار را داریم. اما زمان و چگونگی ازسرگیری غنیسازی به شرایط بستگی دارد.
اندرو انگلند: ایران پیش از حمله اسرائیل و پس از انتشار گزارش آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد تأسیسات غنیسازی جدیدی علاوه بر فردو و نطنز را فعال میکند. آیا فعال شد؟ آیا الان فعال هست؟
عراقچی: تا جایی که میدانم آمادهسازی برای این کار انجام شده بود ولی هنگام حمله فعال نبود.
اندرو انگلند: آن تأسیسات جدید هم هدف قرار گرفت؟ زیرا ما نام آن را نمیدانیم لذا برای ما بسیار سخت هست که بدانیم آیا مورد حمله قرار گرفته است یا خیر.
عراقچی: تا جایی که میدانم بله.
اندرو انگلند: واقعا؟
عراقچی: بله
اندرو انگلند: آیا آسیبدیده؟
عراقچی: بله
اندرو انگلند: پیش از اینکه فعال شود؟
عراقچی: بله
اندرو انگلند: نام آن را میدانید؟ میتوانید این نام را به ما بگویید؟
عراقچی: نزدیک اصفهان است و هنوز فعال نشده بود لذا نمیدانم نامی برایش انتخاب کردهاند یا خیر.
اندرو انگلند: آمریکاییها بمبارانش نکردند یا کردند؟ چون فکر میکردیم آمریکاییها تأسیسات ذخیرهسازی را زدند نه یک تأسیسات غنیسازی در اصفهان را.
عراقچی: چرا اینقدر به این مسأله علاقهمندید؟ چیزی برای فهمیدن وجود ندارد. دانش عملی و فناوری را در اختیار داریم و هر زمان که تصمیم بگیریم توانایی غنیسازی را داریم و همه احتمالات در دسترس ما هست. اینها با حمله نظامی نابود نمیشود. اینیک حقیقت است. حمله اخیر به تأسیسات ما ثابت کرد گزینه نظامی وجود ندارد. برای همین است که شما دارید اکنون این سوال را از من میپرسید. دقیقاً به خاطر اینکه اینها قابل نابودی نیستند. به حرف اصلی خود برمیگردم که برنامه ما صلحآمیز است و صلحآمیز خواهد ماند. گرچه موردحمله قرار گرفت و ما حق داریم ین خود را تغییر دهیم اما ین هستهای ما بر اساس اصول خودمان هست. سلاحهای هستهای ضدانسانی هستند و این سلاحها بر اساس آموزههای اسلامی ما غیر اسلامی هستند و ما همان طور که می دانید در این خصوص فتوا داریم. اما اگر نگرانی وجود دارد، راهی برای رسیدگی به این نگرانیها وجود دارد. همان طور که دفعه پیش مذاکره کردیم، میتوانیم دوباره آن را انجام دهیم، البته چنانچه نیت واقعی در طرف مقابل وجود داشته باشد.
اندرو انگلند: به نکته جالبی اشاره کردید. ازسرگیری گفتگو با آمریکا چه الزاماتی دارد؟
عراقچی: لحظهای که به این نتیجه برسیم که طرف مقابل عزم جدی و واقعی برای رسیدن به یک راهحل برد-برد دارد. اگر آنها بخواهند بیایند و آنچه را که نتوانستند در عملیات نظامی خود به دست آورند، دیکته کنند، این مذاکره نیست. بنابراین اگر ما متقاعد شویم که آنها برای یک راهحل برد-برد میآیند، از فردا مذاکرات را شروع خواهیم کرد.
اندرو انگلند: در پی تجاوز اسرائیل، اکنون شرایط جدیدی برای ازسرگیری مذاکرات توسط ایران وجود دارد؟ و آیا این شامل عدم موافقت ایران با مذاکره تا زمانی که ایالاتمتحده خواستار غنیسازی صفر است، میشود؟
عراقچی: واضح است مذاکره میکنیم تا قانعشان کنیم.
اندرو انگلند: مذاکره میکنید؟ حتی اگر همچنان خواهان غنیسازی صفر درصد باشند؟
عراقچی: ما مذاکره میکنیم تا قانعشان کنیم غنیسازی صفر ممکن نیست. تا زمانی که بر «غنیسازی صفر» اصرار داشته باشند، توافقی در کار نخواهد بود. این به معنای عدم مذاکره نیست. ما میتوانیم مذاکره کنیم، آنها میتوانند استدلالهای خود را ارائه دهند و ما نیز دیدگاهها و دلایل خود را مطرح میکنیم؛ میتوانیم گفتوگو کنیم. اما با «غنیسازی صفر»، توافقی حاصل نمیشود ولی با «بمب صفر» توافق داریم.
اندرو انگلند: آیا شرایط جدیدی برای ازسرگیری مذاکرات وجود دارد؟ چون شما در حال مذاکره بودید، پنج دور مذاکره داشتید، برنامه دور ششم دو روز قبل از حمله برنامهریزیشده بود.... اکنون چه شرطی دارید؟
عراقچی: اگر مذاکرات را از سر بگیریم، آنها باید توضیح دهند که چرا در بحبوحه مذاکرات قبلی به ما حمله کردند و باید اطمینان حاصل کنیم که دیگر این کار را تکرار نمیکنند و باید به نحوی خساراتی را که به ما وارد کردهاند جبران کنند. بنابراین بدیهی است که مذاکره جدید نمیتواند وقایع میدانی را نادیده بگیرد.
اندرو انگلند: بنابراین آیا شما قبل از اینکه مایل به ازسرگیری مذاکرات با آمریکا باشید، از آمریکا تضمینی میخواهید که نه آمریکا و نه اسرائیل در طول مذاکرات به ایران و تأسیسات هستهای ایران حمله نکنند؟
عراقچی: باید ما را قانع کنند که حمله ای رخ نخواهد داد.
اندرو انگلند: در مورد جبران صحبت کردید، منظورتان جبران مالی است؟
عراقچی: همه گونه جبران. این مسئله موضوعی برای مذاکره است. جبران مالی آنچه به ما تحمیل شده است و البته، همانطور که میدانید، تعداد قابل توجهی از مردم ما در این حملات شهید شدهاند. بنابراین نمیتوانیم بهسادگی به مذاکره بازگردیم و وانمود کنیم همهچیز عادی است. شرایط دیگر مثل گذشته نیست. آنها به ما حمله کردهاند. تأسیسات ما بهشدت آسیب دیدهاند. پس نمیتوانیم وارد مذاکره شویم و تظاهر کنیم که هیچ اتفاقی نیفتاده است. این موضوع بدیهی است. بنابراین این بار مذاکرات بسیار دشوارتر خواهد بود، و آنها باید درک کنند که با حمله به تأسیسات هستهای ما، مسیر مذاکره را آسان نکردهاند، بلکه آن را پیچیدهتر و دشوارتر کردهاند.
اندرو انگلند: در سرمقالهای که برای فایننشال تایمز نوشتید، که ما از بابت آن بسیار سپاسگزاریم، در مورد اقدامات اعتمادساز صحبت کردید. شما خواستار اقدامات اعتمادساز هستید. میتوانید مثالی بزنید؟ آمریکا برای ایجاد اعتماد چه کارهایی میتواند انجام دهد؟
عراقچی: در واقع، ما دو بار تجربه بدی داشتیم. در سال ۲۰۱۸، زمانی که ایالاتمتحده از توافقی که دو سال و نیم برای آن مذاکره کرده بودیم، خارج شد. آنها بدون هیچ توجیهی، بدون هیچ دلیلی تحریمهای خود را دوباره اعمال کردند، درحالیکه گزارشهای متعددی از سوی آژانس وجود داشت که ایران کاملاً به تعهدات خود در برجام پایبند بوده است. در این برهه، شرایط حتی دشوارتر شده است زیرا اکنون به تأسیسات ما تجاوز شده است. اما در صورت ازسرگیری مذاکرات، به اقداماتی از سوی ایالاتمتحده نیاز داریم تا مطمئن شویم که آنها بار دیگر به اقدامات نظامی روی نخواهند آورد و در صورت حصول توافق، آنها به این امر متعهد میمانند. فکر نمیکنم آنها بتوانند تضمین صددرصدی به ما بدهند. اما آنها باید اقدامی در جهت اعتمادسازی انجام دهند. این کار بسیار دشوار است. یک دیوار بزرگ بیاعتمادی بین ما وجود دارد. فکر نمیکنم بتوانیم به راحتی آن را از سر راه برداریم. حتی باز کردن یک پنجره در این دیوار ضخیم آسان نیست.
اندرو انگلند: از زمان جنگ با استیو ویتکاف در تماس بودهاید؟
عراقچی: با او صحبت نکردهام، اما در طول جنگ و پس از آن پیامهایی ردوبدل کردیم و فکر میکنم هر دو به این نتیجه رسیدیم که باز نگاه داشتن این کانال ارتباطی مفید میباشد.
اندرو انگلند: وی به شما چه گفته؟
عراقچی: در چه موردی؟
اندرو انگلند: از زمان آغاز جنگ آیا وی پیشنهاد ازسرگیری مذاکرات در مسقط یا هر مکان دیگری را ارائه داده است؟
عراقچی: فکر میکنم از طرف آنها تمایلی برای ازسرگیری مذاکرات وجود دارد، اما همان طور که گفتم، شرایط مانند همیشه نیست. ما نمیتوانیم مذاکرات را مانند گذشته از سر بگیریم.
اندرو انگلند: آیا ویتکاف پیشنهادی برای ازسرگیری مذاکرات داده است؟
عراقچی: بله، مستقیم و غیرمستقیم.
اندرو انگلند: چه زمانی؟
عراقچی: در طول و پس از جنگ. اینیک راز نیست. آنها در مناسبتهای مختلف این موضوع را مطرح کردهاند. اما لازم است فضای مناسب برای ازسرگیری مذاکرات وجود داشته باشد.
اندرو انگلند: چه پیامی برای ویتکاف دارید؟
عراقچی: نیازی نیست از این تریبون پیام بدهم، میتوانم مستقیماً پیامم را منتقل کنم.
اندرو انگلند: منظورم بهطورکلی هست. یعنی وقتی با شما تماس میگیرد چه خواهید گفت؟
عراقچی: پیام من خیلی پیچیده نیست. تجاوز اخیر ثابت کرد که هیچ راهحل نظامی برای برنامه هستهای ایران وجود ندارد و تنها از طریق مذاکره میتوان مسائل را حلوفصل کرد. برای نیل به راهحل برآمده از مذاکره، باید یک بازی برد-برد را شروع کنیم تا به یک راهحل برد-برد دست یابیم. لذا یک راه منبعث از مذاکره مبتنی بر بده بستان است. اگر آنها آماده باشند، ما هم آمادهایم.
اندرو انگلند: بده بستان؟ به عبارت دیگر، هر دو طرف باید امتیاز بدهند. بنابراین آیا ایران حاضر است با توقف موقت غنیسازی موافقت کند، نه اینکه از حق غنیسازی خود صرفنظر کند، بلکه توقف موقت غنیسازی را به عنوان یک امتیاز و به عنوان یک اقدام اعتمادساز به ایالاتمتحده بپذیرد؟
عراقچی: از من انتظار نداشته باشید اینجا مذاکره کنم. من این سؤالات را به میز مذاکره موکول میکنم.
اندرو انگلند: با توجه به اینکه حمله اسرائیل به ایران در جریان مذاکرات بود، بدون هیچ تحریکی انجام شد، با در نظر گرفتن هزینهای که ایران برای برنامه هستهای خود صرف کرده، با توجه به این واقعیت که ترامپ در سال ۲۰۱۸ پس از اینکه ایران امتیازاتی داده بود از توافق خارج شد، با توجه به این واقعیت که شما دوباره با آمریکاییها در حال مذاکره بودید که حملات اتفاق افتاد، آیا فشاری در درون حکومت وجود دارد که بگوید "بیایید مذاکره نکنیم. دفعه قبل به شما گفتیم، به آمریکاییها اعتماد نکنید، ببینید چه اتفاقی افتاد. بیایید مذاکره نکنیم، بیایید غنیسازی را به سمت سلاح هستهای ببریم." آیا فشاری از طرف سیستم منظورم هیئت حاکمه و مراکز قدرت وجود دارد؟
عراقچی بله، این درک وجود دارد که بیایید دیگر مذاکره نکنیم، اما هیچ تمایلی برای رفتن به سمت تسلیحاتی شدن وجود ندارد. چنین بحثی در جامعه، در دانشگاهها، رسانهها، حتی در مجلس وجود دارد. اما سیاست ما تغییر نکرده است. در دولت، در کل سیستم، ما به فتوا و اصول خودمان پایبند هستیم.